De psychiater Elisabeth Kübler-Ross heeft vijf fasen omschreven die de meeste mensen geheel of gedeeltelijk doorlopen om na een traumatische ervaring weer tot rust te komen. Het model is gegroeid uit het observeren van rouwverwerking bij terminaal zieke patiënten. De Five stages of grief zijn meteen ook een inspiratiebron geweest voor veranderingsmanagement en omgaan met weerstand.
De voorbije weken bezorgden me een heel rijke ervaring aan contactmomenten met een divers publiek van bibliotheek-medewerkers te lande (systeembeheerders, publiekswerkers, catalografen, informatiemedewerkers, bibliothecaris-directeurs, bibliotheekstudenten IBW etc.) aan de hand van een meer of minder uitgebreide versie van de evoluerende presentatie Bibliotheek 2.0 continued.
Bij de mensen in het publiek doken de symptomen van Kübler-Ross op. Een inventaris van reacties:
Denial / ontkenning: ‘ik geloof dit niet’, ‘er is geen reden tot verandering’, ‘we zijn goed bezig nu’
Anger / woede: ‘dit is een hype’, ‘dit is technologie om de technologie’, cult-of-the-amateur standpunten
Bargaining / onderhandelen: (zogezegd) spectaculair herdenken van bestaande concepten (bv. uitleen van cd’s gratis maken), ‘als ik hier tijd voor zou kunnen maken dan …’, ‘als ons personeel wat meer digital native zou zijn, dan …’
Depression / depressie: ‘welke rol hebben wij nog te spelen’, ‘er resten ons alleen nog boeken tot die ook dematerialiseren’, ‘het zal niet meer voor mij zijn’
Acceptance / aanvaarding: ‘ik zie heel veel kansen’, ‘in deze nieuwe informatiewereld moet de bibliotheek een grote rol gaan spelen, anders ontstaat een immense informatiekloof in de maatschappij’, ‘ik wil hiermee aan de slag’
Na de fase aanvaarding kan Rebirth / wedergeboorte volgen (zie bv. Organizational Change as a Process of Death, Dying, and Rebirth van Deone Zell (2003)). Een concept uiteraard niet aanwezig in Kübler-Ross, maar wel belangrijk in de toekomst van bibliotheken.
Is de bib terminaal? Zijn wij palliatief bezig? Ik had graag nog andere uitspraken naar aanleiding van 2.0-bewustmakingsprocessen geïnventariseerd. Graag reacties en geef ze een thuis in één van de fasen.
Tags: weerstand, verandering
mei 19, 2008 om 7:43 am |
Ik mis angst nog wel in dit rijtje. Angst voor verandering, angst voor transparantie.
En wellicht toch ook nog onwetendheid. Onbekend met makkelijke mogelijkheden…
mei 19, 2008 om 8:38 am |
Hier hoor je al eens: “Jongens toch, waar zijn ze mee bezig” of “Binnen enkele jaren ga ik op pensioen (in de vut), voor mij hoeft het allemaal niet meer”. Maar ook: “Allemaal best interessant, maar wat hebben wij als bibliotheek daarmee te maken.” Dus best een interessant schema om weerstand of andere reacties te plaatsen.
Maar met “wedergeboorte” heb ik zo mijn twijfels. In onze contreien lopen er niet zoveel boeddhisten rond, en in het christendom is wedergeboorte enkel weggelegd voor de allerbesten. En je moet erin geloven, natuurlijk.
mei 19, 2008 om 3:19 pm |
Voor in het rijtje Denial / ontkenning: ‘onze klanten vragen hier helemaal niet om’, waarbij het dan de rouwende zelf is die de veranderingen niet ziet zitten.
mei 23, 2008 om 5:18 am |
Een meer algemene reactie.
Ik vind het best interessant om de benadering van Elisabeth Kübler-Ross toe te passen op de manier waarop mensen met verandering c.q. met de ‘overgang’ naar Bibliotheek 2.0 omgaan.
Als ik “A Librarian’s 2.0 Manifesto” van Laura Cohen bekijk, dan vind ik in haar intentieverklaring precies heel wat elementen terug die een remediëring vormen voor de symptomen die Kübler-Ross beschrijft.
Dat er na de fase van “aanvaarding” ook nog een fase van “wedergeboorte” (ik vind dat wel een toepasselijke naam) moet volgen, is evident. Aanvaarden is immers een passieve, berustende fase. Die moet worden gecounterd door een actieve fase van handelen in de nieuwe context (in dit geval Bibliotheek 2.0).
Ik ga eens bekijken of ik het model van Kübler-Ross kan kaderen in het verandermanagement (ik heb daar ooit een opleiding over gevolgd, maar ik moet dat eens terug opfrissen).
Een mogelijke oefening voor tijdens een “bewustmakingsmoment”: confronteer het publiek met (a) de tekst van “A Librarian’s 2.0 Manifesto” en laat de mensen er de uitspraak uitpikken die hen persoonlijk het meeste aanspreekt of waar ze als eerste mee aan de slag willen; (b) laat ze voor zichzelf bepalen of ze zich nog ergens in de fasen van Kübler-Ross bevinden en zo ja, in welke fase.
mei 23, 2008 om 7:05 am |
Hoi,
Interessant, maar bedoel je niet juist rouwen om bibliotheek 1.0?
augustus 8, 2008 om 12:21 pm |
@ Edwin : Ik denk dat je die angst in zowat al die fasen kan terugvinden of plaatsen.
@ Jan : Zo merk ik het ook het vaakst.
@ allen : Het is een proces dat tijd, een andere instelling en waarschijnlijk nieuwe mensen zal vergen. De vraag is wel hoelang de meeste gebruikers daar nog op willen wachten?
Om dat te duiden in de fasen zou ik zeggen tussen depressie en aanvaarding. Daar er wel meer begrip voor groeit, maar dat er wel wat uitwerkingsproblemen zijn. Zoals de juiste mensen in huis hebben, voldoende computer kennis hebben, ed.
Wellicht zal er om dat in eerste instantie wat te kunnen opvangen het best een vergarende en (op leken niveau) verklarende werkgroep nodig zijn. Die toelaat om zonder al teveel te moeten rondsurfen of te lezen bij te blijven.