Bibliotheekportalen: coniunctis viribus

Om kracht bij te zetten met een De Weveriaanse uitspraak: ‘met vereende krachten’ hebben Bibnet en twee pilootprovincies, Antwerpen en West-Vlaanderen, een stuk gemeenschappelijke infrastructuur neergezet die kan tellen. Beide provincies beschikken sinds september 2010 over een zoekomgeving naar het model van http://zoeken.bibliotheek.be.

Alle Antwerpse en West-Vlaamse openbare bibliotheken die deel uitmaken van een provinciaal bibliotheeksysteem (PBS) erven een profiel van de provinciale zoekomgeving over, met een eigen header en een eigen URL van de vorm gemeente.bibliotheek.be. De kracht van schaalvergroting en samenwerking is zo groot dat op een klein jaar tijd tachtig bibliotheken beschikken over een gloednieuwe zoekmachine met hun eigen catalogus verrijkt met Open Vlacc en andere bronnen uit http://zoeken.bibliotheek.be.

Wat zijn kort de belangrijkste technische bouwstenen van Bibliotheekportalen vandaag?

  • Harvester: alle bibliografische data en exemplaarinformatie worden geoogst van het provinciaal systeem (PBS).
  • Merger: de bibliografische data uit het PBS wordt vergeleken (gematcht) met de bibliografische data uit Open Vlacc. De data die worden teruggevonden in Open Vlacc worden als uitgangspunt (master) gebruikt en potentieel verrijkt met data uit het PBS.
  • Holding server: alle exemplaarinformatie van de materialen uit het PBS worden samengebracht en gekoppeld met locatiegegevens uit de bibliotheekadressen-databank zodat ze ook kunnen worden uitgezet op Google maps, bv. De ontdekking van de hemel, met de mogelijkheid het dichtsbijzijnde exemplaar op te zoeken. De service komt nog beschikbaar als widget, bv. de laatste van Kommil Foo.
  • Indexer: alle bibliografische data en exemplaarinformatie worden fijnmazig geïndexeerd en ingedeeld zodat ze per bibliotheek opzoekbaar zijn, bv. http://bornem.bibliotheek.be.
  • Webservice statusinformatie: de statusinformatie en plaatskenmerken worden realtime uit het PBS getoond, bv. Twee vrouwen.

Bovenstaande bouwstenen vereisen zowel aan de kant van het PBS als aan de kant van Bibliotheekportalen een aantal kritische services die op kleinere schaal veel moeilijker te realiseren zijn.

Bibliotheekportalen wordt in 2011 uitgebreid met de PBS-bibliotheken uit Vlaams-Brabant en Oost-Vlaanderen. De enorme kracht van het project zit hem in de mogelijkheid om geautomatiseerd het beste uit de verzamelde metadata naar boven te halen, (eindelijk) Vlaamse bibliotheekmaterialen te lokaliseren en in de toekomst op een efficiënte en coherente manier digitale collecties (zoals nu al gebeurt met DBNL, Mediargus persmappen en DigiLeen) en webservices (zoals nu al gebeurt met covers, LibraryThing, Last.fm) te implementeren bij PBS-bibliotheken. Bibliotheekportalen wordt een snelweg voor de digitale bibliotheek …

Voor meer informatie verwijs ik graag door naar twee presentaties van collega en projectleider Rosemie Callewaert: Bibliotheekportalen introductie en Bibliotheekportalen achter de schermen.


Ugame Ulearn 2010

Ugame Ulearn 2010 The user experience had – nog meer dan vorig jaar – goede internationale sprekers op het programma. Het discours van die sprekers was groundbreaking voor het bibliotheek 2.0 verhaal in VS en velen waren dan ook benieuwd hoe hun denken de laatste drie jaren was geëvolueerd.

David Lee King gaf een vrij theoretische uiteenzetting over hoe je de fysieke ervaring van de bibliotheek ook online kan brengen. On- en offline zijn mekaars verlengstukken en kunnen succesvol zijn in de commerciële wereld, zoals bij American Girl en Harley Davidson. Bij het redesign van de website van Topeka Public Library let hij vooral op efficiënte touchpoints met de klanten – ‘fix the potholes in the road’. King gaf niet de indruk op de hoogte te zijn van best practices in andere bibliotheken.

Michael Edson had een sterk beleidsmatige insteek over de webstrategie van het Smithsonian Institute, het grootste museumcomplex ter wereld. Onder de slogan ‘vast, findable, shareable and free’ wil het museum online diensten cultiveren (i.p.v. bouwen). Dit organisch proces is te volgen op een wiki en gaat uit van vier use cases (museumbezoeker, leraar, ‘millenial’, amateurwetenschapper). Navraag bij Edson leerde dat de persona’s zijn gebaseerd zijn op doorgedreven internetbevraging en interne expertise.

Wat zich aankondigde als een saaie skypsessie, werd een bijzonder onderhoudende babbel. Gary Vaynerchuk, succesvol internetondernemer van o.a. Winelibrary.com en auteur van Crush it, investeerde veel tijd in goede content. Content is steeds goedkoper op het internet, maar die content op een doordachte en relevante manier aanbieden is de enige manier om iemands online aandacht te krijgen, en dus veel geld waard. Volgens hem moeten bibliotheken mediabedrijven worden die gepassioneerd bezig zijn met content.

Om de dag af te sluiten, beloofde Michael Stephens spektakel. De evangeliserende bibliotheek 2.0-guru uit Illinois bleef echter hangen bij esotherische plaatjes en dooddoeners. Een onderschatting van de lage landen of weinig evolutie in zijn verhaal?

Over het algemeen bleef vooral de indruk hangen dat het ‘post 23 dingen’-tijdperk in de VS nog niet goed in kaart is gebracht en dat de Amerikanen zich vooral bezighouden met zichzelf of met hun eigen bibliotheek – en een beetje DOK ;-). Misschien tijd voor een learning 3.0 waarbij men verder kijkt dan de lands- of taalgrenzen. Wat niet altijd evident is in internettijden – maar dat is voer voor een andere post.

Een gedetailleerder verslag is beschikbaar bij de blogger in residence, Jan Klerk.


A receipt for courtship

Vanuit een drang om ‘digitaal’ te willen zijn, ontvangt de bibliotheeksector aanbieders van digitale content met open armen. Die aanbieders blijken soms koele minnaars met een eenzijdig business model en weinig oog voor integratie. Hieronder een recept voor hoofse liefde tussen bibliotheek en contentleverancier:

1. leg technologisch de klemtoon op meetbaarheid, extreme gebruiksvriendelijkheid en optimale integratie in de EIGEN bibliotheekzoekomgeving
2. get the product right!: onderzoek de vraag en gebruiksbehoefte:
3. onderzoek experimentele win-win businessmodellen met de content-leverancier
4. zoek naar een efficiënt organisatiemodel voor samenaankoop
5. zet van bij het begin in op lokaal draagvlak en meerwaarde (bv. piloten, lokale content)

Onderstaande presentatie van op de Bibnet Denk-en Discussiedag over collectiebeleid biedt meer kader en denkvoer.


UGame Ulearn

Ugame Ulearn vond op 23 april 2009 voor de tweede keer plaats in Delft. Een hip eendaags bibliotheekcongres, met heel wat internationale sprekers op het programma, ingericht door Erik Boekestijn en Jaap van de Geer van DOK en Liesbeth Mantel van TU Delft.

De keynote van Helen Blowers, uitvinder van de oorspronkelijke 23 Things, beloofde veel goeds voor de rest van de dag (en joepie, ik mocht ook op de foto met haar als trouwe 23dingen.be apostel!). In ware Obamastijl kondigde ze een need for change! aan die meteen werd geëchoed door de tientallen twitteraars in het auditorium. Verandering die volgens haar zal ontstaan met een zeker vorm van rebirth, zoals de feniks uit Harry Potter en de mythologie. Iedere bibliotheek moet zijn of haar feniks zelf bepalen, en vooral deeply local gaan op het verschil te maken. Het grootste gevaar is de afhankelijkheid van formats, zoals bibliotheekmaterialen of gebouwen. Een bibliothecaris moet een lifebrarian worden die motiveert en engageert om te ontdekken, nieuwsgierig en creatief te zijn.

Na de middag preekte Father Roderick op een zeer vermakelijke manier zijn eigen hagiografie – Roderick is een geslepen Utrechtse priester die de kansen van web 2.0 aanwendt ten dienste van de kerk. In zijn sermoen De oude instituten en de nieuwe media, doorsprek met iPope en Star Wars, was de – als je eens nadenkt, eigenlijk wel correcte – link tussen de kerk en de bibliotheek nooit veraf.

Andere presentaties en ook het afsluitend debat vielen wat zwak uit, maar gelukkig was er de presentatie (op speed) van de Australische Kathryn Greenhill. Greenhill bleef nog onder mijn radar, maar doet schitterende dingen met de Free concepten van Chris Anderson en Kevin Kelly. Belangrijkste vraagstuk daarin is hoe bibliotheken, die deel uitmaken van de distribution and access industry in de opkomende gratismodellen (zie ook mijn post Freeconomics) een meerwaarde kunnen leveren = being better than free. Door findability, interpretatie, personalisatie en zoeken naar generatives (meerwaarden die niet kunnen worden gekopieerd op het net). Meer daarover ongetwijfeld in volgende blogposts.

ULearn UGame was vandaag ook al blogvoer voor Jan Klerk, en er zullen ongetwijfeld nog vele andere bibliobloggers volgen.


Go www.23dingen.be!

Blogstilte is voorbij op dag vol gruwelijke gebeurtenissen op enkele kilometers hiervandaan.

Vandaag start immers www.23dingen.be, een online leerplatform voor web 2.0-toepassingen. 23 Dingen is ontwikkeld voor de specifieke doelgroep openbare bibliotheken, maar hebben een voldoende generiek karakter om iedereen die iets meer wil weten over web 2.0 te verrassen.

De Vlaamse versie van 23 Dingen heeft als onderliggende basis de www.23dingen.nl van Rob Coers (dat op zijn beurt een vertaling is van het originele Amerikaanse concept van Helen Blowers). We houden een sterke band met Nederland (vandaar de knipoog in de layout), maar gaan voor een eigen bewerking. Belangrijkste vernieuwingen zijn:

- ‘vervlaamsing’ van taalgebruik en voorbeelden
- zoveel mogelijk concrete tips voor bibliotheken
- een aantal nieuwe of vernieuwde dingen
- heldere navigatie

Doorbijters kunnen 23 Dingen zelfstandig volgen, maar de ervaring leert dat een gecoachte opleiding meer succes tot slagen biedt. In Vlaanderen beschikken we hiervoor over een uniek bijscholingsprogramma in de bibliotheekschool Gent i.s.m. Bibnet (lees meer hierover op de blog van Commissaresse). En we bovendien hebben een samenwerking met Rob Coers en Vlaamse coaches om bibliotheekorganisaties in groep te kunnen bedienen.

Veel plezier en succes aan iedereen die wil meedoen … En als het nog maar de helft zo leuk is om de dingen te volgen als ze voor te bereiden, wordt het echt fun. Let the games begin!


Samen knipselen

De Mediargus krantendatabank (met meer dan 15 miljoen artikels uit o.a. 14 kranten en 56 dag- en weekbladen) is al enkele jaren toegankelijk in een groot aantal openbare bibliotheken. Een twintigtal Vlaamse bibliotheekmedewerkers werken samen in een Mediargus webomgeving om relevante artikels uit de pers te selecteren.

Samen knipselen dus, maar er vanaf nu is er ook meer. Begin november zijn in Zoeken.bibliotheek.be de ondertussen 7.000 artikels uit die persmappen full-tekst doorzoekbaar én beschikbaar (zonder login!). Tweewekelijks Met twee weken vertraging worden nieuwe selecties van de ‘perstaggers’ ingeladen. Dat kan allemaal zomaar om dat bibliotheken samen een grote klant zijn bij Mediargus en de persmappen een smaakmaker zijn voor de volledige persdatabank.

Lees de rest van dit artikel »


Zoeken in de catalogus: tien trends

In de zomerse blogstilte maak ik het me even makkelijk en verwijs ik naar een artikel in Bibliotheekblad nr. 13/14 jg. 2008. Karolien Selhorst interviewde collega Rosemie Callewaert en mezelf over de toekomst van de bibliotheek-opac (online public access catalog). Het resultaat werd een artikel met tien trends, die hieronder met een woordje uitleg staan opgesomd. Hebben we dingen over het hoofd gezien? Oh ja, en begraaf de term ‘opac’ aub; ‘zoekmachine’ dekt veel beter de lading.

1. de opac (online public access catalog) is niet langer onderdeel van een geïntegreerd bibliotheeksysteem, maar een zoekmachine in de diverse bronnen die beschikbaar zijn. Moduleer je ILS (Integrated Library System). Een klassiek bibliotheeksysteem is in zijn geheel nooit ‘the best of all possible worlds’, ga shoppen op zoek naar de beste modules van verschillende leveranciers.

2. faceted search. In de bibliotheekwereld echt gelanceerd door Aquabrowser en onvermijdelijk overgenomen door de grote ILS-leveranciers Ex Libris (Primo), Innovative Interfaces (Encore) en Sirsi-Dynix (Enterprise) en de open source ILS-en Koha en Evergreen.

3. Functional Requirements for Bibliographic Records (FRBR) en relevantiesortering. Onontbeerlijke werkgroepering in grote catalogi als Worldcat en Zoeken.bibliotheek.be, kan ook ingezet worden bij de relevantiesortering. Alfabetisch sorteren is hopeloos verouderd.

4. de sociale opac (sopac) of het toekennen van web 2.0-features aan de bibliotheekcatalogus. Creëer een dialoog met de gebruikers en verrijk de autoriteit van je bibliotheek met de user generated content. Om echt impact te hebben op de catalogus, moet je wel beschikken over een voldoende kritische massa aan data en gebruikers.

5. lokaliseren. Dé catalogus van ‘mijn’ bibliotheek wordt een relatief begrip. Materialen zijn mobiel of digitaal en de lokalisatie buiten de eigen lokale bibliotheek wordt steeds belangrijker

6. contexten en moods: van vorm naar inhoud. Probeer diepere en toegankelijke, zelfs alternatieve ontsluiting. De formele catalografie staat al lang op punt, inhoudelijke ontsluiting verkent nieuwe wegen zoals gemoedscategorisatie en contexten.

7. bring the outside in. Haal zoveel mogelijk zinvolle externe metadata binnen in de zoekmachine (liefst indexeerbaar, anders federated search of via widgets) en hou ze onder controle met een fijn afgestelde relevantiesortering

8. bring the inside out. Gebeurt nog veel te weinig: maak API’s, widgets, RSS-feeds voor zoekopdrachten en lijstjes.  Zorg dat je bent waar je gebruikers zijn. Breng je metadata naar buiten in andere toepassingen zoals Google, Worldcat en LibraryThing.

9. LibraryThing. Leg koppelingen met de grootste boekencommunity ter wereld als toepassing van veel van bovenstaande trends. Breng je gebruikers naar LibraryThing.

10. waar blijft de dienstverlening? Vergeet de core business niet. Ontwikkel digitale dienstverlening 24/7 van thuis uit en verhoog de service levels van de fysieke bibliotheek en het bovenlokaal netwerk. Het concept van de bibliotheek als een third place leidt ook tot nieuwe ideeën in bibliotheekbouw en -inrichting.


Nieuwe versie zoeken.bibliotheek.be

Hoewel ik zeker geen bierdrinker ben, wil ik even volgende slogan lenen voor onze nieuwe versie van Zoeken.bibliotheek.be.

Zoeken.bibliotheek.be Probably the best aquabrowser in the world

En we hadden al die schitterende FRBR met edities en uitvoeringen van werken die meespeelt bij de relevantiesortering zodat je Kaas van Elsschot eindelijk vindt (ook als je zoekt op cheese) …

Voor het eerst hebben we nu alle muziek ook samen met de boeken, dvd’s, websites in één Aquabrowser, met RSS op maat voor elke mogelijke zoekopdracht. De afzonderlijke beschrijvingen van muziektracks worden gepresenteerd binnen de context van hun cd (gebruikers verdwaalden vroeger in een wirwar van relaties tussen beschrijvingen). De woordenwolk krijgt meer inhoud door gecatalogiseerde verwijzingen in MARC21 authority records.

Moeten er nog koppelingen zijn? Je krijgt query feedback van Wikipedia. Bij de detailpresentatie vind je -waar relevant – een link naar Muziekweb, Google Books (met aanduiding gehele of gedeeltelijke weergave, als die er is) en de eerste Librarything webservice met rating en aantal mensen die het betreffende boek in hun bezit hebben. De luistertips krijg je gewoon binnen van Last.fm, via hun webservice similar artists. Een Addthis bookmarkknop zorgt ervoor dat je eender waar kan linken naar elke beschrijving in de catalogus. En de helpfile en faq zijn grondig bijgewerkt voor wie er meer over wil weten. More to follow … Opac revolution.


Web 2.0 in beeld

Een beeld zegt soms meer dan duizend woorden. Op zoek naar interessante ‘tutorials’ voor web 2.0 kom je dan ook veel beeldmateriaal tegen. Deze (vaak aangename) vorm van e-learning zit duidelijk in de lift. Een greep uit het aanbod …

Meest voor de hand liggend zijn live presentaties die worden gefilmd en op YouTube of Vimeo worden gezet. Een mooi voorbeeldje is die van Erwin Blom (van het Nederlandse social mediabedrijf The Crowds) over de kracht van weblogs. Grote visionaire conferenties als TED genereren massa’s live talks die je voor uren vastkluisteren aan je pc.

Andere doen het met minder frames per seconde. Presentaties waarbij de slideshow met tekst van de presentator gesynchroniseerd wordt, kunnen ongemeen boeiend zijn. Zo heeft SirsiDynix, een van de grotere bibliotheeksoftware bedrijven van de VS een e-learning instute, met als uithangbord de bevlogen Stephen Abram. Zijn Twenty-five techologies to watch and how is een echte aanrader als kennismaking met ’25 dingen’. De Five weeks to a social library is een vergelijkbaar, maar meer afgebakend, slideshowiniatief van Meredith Farkas.

Zeer origineel zijn de korte paperworks van Common Craft, die op een schitterende manier lesjes over 2.0 tools visualiseren op een whiteboard met papieren knipwerk. Ze zijn nu ook allemaal voorzien van ondertitels. Social bookmarking, RSS en Twitter zijn echt educatieve pareltjes.

Ook bij de grote tutorportals zoals How stuff works en Wonder how to vindt je heel wat interessante filmpjes over Web 2.0 terug. Een zeer uitgebreid lijstje met educatief materiaal over Bibliotheek 2.0 vind je op de website van CollegeAtHome (vaak ook gewone presentatie of blogprojecten). Ook op Slideshare loop je trouwens verloren tussen de 2.0 presentaties (waaronder de mijne :-))

Ik betrap me erop dat ik de laatste tijd meer presentaties lees (en annoteer) dan papers … Zeker goed gebracht en gefilmd zijn ze puur entertainment. Wie werpt zich met dit medium op de nederlandstalige markt? Heeft iemand nog suggesties die in dit lijstje thuis horen?


Volg

Ontvang elk nieuw bericht direct in je inbox.