Het zal iets zijn tussen de twee. Flanders DC en Vlaams Minister Ingrid Lieten brachten tijdens het Creativity World Forum (#cwf11) op 16 en 17 november 2011 een indrukwekkende reeks namen uit de internationale creatieve industrie op het gazon van de Ethias Arena in Hasselt. Meer dan 2000 toehoorders kwam er als vliegen op af. Leitmotieven waren:

• durf te falen: we paid $250.000 for 12 Nupedia articles (Jimmy Wales)
• originaliteit is een mythe: Steve Jobs was never first (Malcolm Gladwell)
• creativiteit is in de eerste plaats veel werk: most ideas never happen (Scott Belsky)

Jimmy Wales hield een vrij standaard praatje over de idealen van Wikipedia (access to the sum of human knowledge, freedom of speech, neutral point of view) en beschreef de moeilijke weg naar succes. De weg is nog steeds moeilijk in heel wat delen van de wereld, zoals India, waar nog werk is aan de Wikipedia community. Lokale wikipedians zijn niet zozeer belangrijk voor de vertaling van de grote lemma’s van Wikipedia in hun taal, maar vooral voor het toevoegen van lokale content. Die wordt immers het meest geraadpleegd. De populariteit van de topics verschilt trouwens ook cultureel, zelfs tussen Westerse landen onderling. Over het algemeen zijn de populairste topics: sex, culture and the arts, current events, geography, pop culture, science and technology, politics and society, en religion.

Journalist en auteur Malcolm Gladwell gaf een schitterende lezing zonder slides (een samenvatting is min of meer hier te vinden, en in een artikel n.a.v. het overlijden van Steve Jobs in The New Yorker). Aan de hand van concrete voorbeelden (zoals Steve Jobs zijn bezoek aan Xerox Parks ‘stealing ideas, making them better’), toonde hij aan dat echte innovatie zelden gebeurd door de ‘inventor’, maar vooral door de ‘tweaker‘ en ‘implementer‘ van een idee. Belangrijke factoren daarbij zijn:

• the pace of innovation exceeds our understanding: het is goed om tijd en afstand te nemen om een idee tot volle rijpheid te laten komen
• the greatest value is in the mass place: zoek zoveel mogelijk schaalvoordeel op en de ‘benefit of the group’
• the organisation that makes the most out of the innovations, has the least resources: kleine portemonnees, weinig middelen maken creativiteit een noodzaak (kankeronderzoek met weinig middelen in de jaren 70 boekte meer resultaten dan kankeronderzoek vandaag)

Scott Belsky is de goeroe van The 99 percent, zowat de actiefste community van creativelingen op het internet. Belsky gaf op een weergaloze manier inzicht in creatieve processen en hun obstakels.

Belangrijke obstakels zijn het ‘idea to idea syndrome’ waarbij ideeën niet worden uitgevoerd omdat ze telkens weer overruled worden door een nieuw idee, en de ‘gravitation of operations’ waarbij operationaliteit creativiteit doodt – we hebben allemaal op tijd een heilige, ongestoorde nadenkruimte nodig. Organisaties met de juiste mix tussen dromers (willen alles anders), doeners (willen alles hetzelfde) en switchers (willen te veel, gebrek aan focus) zijn een must voor innovatie. Leadership, draagvlak, loyauteit en maximale inzet van iemand capaciteiten zijn dan weer cruciaal om goede teams te maken en ze te houden. Het romantische beeld van het eenzame genie is totaal voorbijgestreefd, dat kregen we ook te horen van Keith Sawyer.

Nog blogreports? Massa’s. Je vindt ze op de Flanders DC blog, Creativeskills, Stampmedia, Rcallewaert, Smosblog and many more …

Een sfeerfilmpje van het congres vind je hieronder – van de economische crisis viel niet meteen veel te merken:

Mijn presentatie werd voorafgegaan door inspirerende afstudeerprojecten van Mendel Broekhuijsen en Joep Kalthoff, twee studenten aan TU Eindhoven. Beide projecten zijn music recommenders en haalden de kaas o.a. bij een uitstekende presentatie van Paul Lamere (Echo Nest) and Òscar Celma (BMAT). Mendels Opus 4 is een individueel te gebruiken toepassing die muziek suggereert die dicht of ver af staat van je vooraf gedefinieerde smaak. Het conceptuelere Soundclouds gebruikt mensen in je omgeving als sociale recommender (gebaseerd op de theorie van communities of practice’ van Etienne Wenger).

Priscilla Winling van de Médiathèques de la ville et de la communauté urbaine de Strasbourg gaf een schitterend voorbeeld van geïntegreerd lokaal cultuurbeleid: de bib verzamelt actief alle muziek die voortspringt uit de lokale music scene van Straatsburg. Ze organiseren ook een jaarlijks festival waarbij lokale bands de kans krijgen om met steengoede infrastructuur te spelen.

In een andere sessie had Andrew MacEwan van The British Library het over de International Standard Name Identifier (ISNI), een project van de bibliotheekwereld en auteursrechtenorganisaties om ‘publieke identiteiten’ uniek te identificeren. Wat de verhouding is met VIAF en ORCID, wordt netjes uitgelegd in een blogpost van Thom Hickey van OCLC. Volgens MacEwan stijgt de belangstelling van commerciële bedrijven als iTunes om met deze identifiers hun metadata op te kuisen.

Gezien de grote belangstelling voor ‘het digitale’ en muziek in de bibliotheek, en een grote behoefte aan internationale kennisdeling, werd er ook een Google Group opgericht: https://groups.google.com/forum/#!forum/digital-music-in-public-libraries. Registreren kan zonder Google account via een mailtje aan digital-music-in-public-libraries+subscribe@groups.google.com. Voertaal is Engels.

Zoals verwacht kwamen er veel welbespraakte, twittervriendelijke slogans uit het debat over auteursrechten en businessmodellen van media op het internet. En dat overgoten met het digibete Algemeen Nederlands van presentatrice Betty Mellaerts. Ik haal er de meest gesmaakte quotes uit:

Jurist Hans Bousie van een van de grootste entertainment-advocatenbureau’s van Nederland:
* Wie het op het internet wil maken, wordt best zo groot mogelijk. Wie dat niet ziet zitten, blijf weg van het internet en wordt zo klein en specialistisch mogelijk.
* Ga niet boven op je auteursrecht zitten, mensen vinden je content toch illegaal. Het ergste is als je e-book niet illegaal wordt gedownload …
* Een recente studie van de Performing Rights Society for Music toont aan dat de totale omzet van de muziekindustrie niet is verminderd. Er is alleen een gigantische verschuiving van inkomsten tussen de recorded music industry en de live music industry.

Columnist Bas Heijne en marketeer Nick Decrock werden samen geïnterviewd:
(Bas) * In reactie op alle versnippering en individualisme, zoekt men conformisme met elkaar. Je zoekt in groepspolarisatie bevestiging over je eigen wereldbeeld.
* Al die interactiviteit leidt tot niets. Mensen willen in een verhaal ondergedompeld worden, zie ook het opiniestuk Is interactive dead? van Max Whitby. Boeken lezen is het bewust toelaten van traagheid in je leven.
(Nick) * Niet eens met Bas. Ik kan me niet meer concentreren op een boek. Te veel ADHD, te veel verslaving aan participatie en hapklare brokken. En toch voel ik me meer verrijkt dan vroeger.
* Privacy is een moderne uitvinding. Sociale netwerken worden opnieuw de dorpen van vroeger.
* (over televisieprogramma’s en sociale netwerken) If they don’t share it, don’t air it.
* Wie geld wil verdienen met e-boeken op het internet, moet in het Engels gaan schrijven.

Joke Bauwens en Birgitte Martens maakten een verband tussen de humanistische boektraditie uit de zeventiende eeuw en mediageletterdheid vandaag. Ook toen ging het om toegang, kennis, begrijpen en doen. Kader van de presentatie was het boek van Bauwens en Katia Segers, Maak mij wat wijs. Continue klonk wel door dat we er momenteel allemaal veel te dicht op zitten om wetenschappelijk onderbouwde conclusies (laat staan voorspellingen) te kunnen maken. Sociologie ten top: gaat het om een leeftijdseffect (aging), een generatie-effect (cohort) of levensfase-effect (life cycle)?

Vooraleer de dag af te sluiten met de obligate politieke stellingnames, gaf auteur Tom Naegels nog een bijzonder rake observaties, te parafrazeren als volgt:

Internet en sociale netwerken rehabiliteren ‘het woord’. Iedereen zit tegenwoordig een hele dag te lezen. Een auteur moet niet langer een plaats zien te vinden in de beeldcultuur en hopen dat zijn lezers hem hebben gezien op televisie, maar kan nu rechtstreeks in dialoog gaan. Sociale netwerken zijn mijn habitat.

Van auteursrechten moet ik het niet hebben, die 350 euro per maand. Mijn boeken zijn een middel om elders werk te zoeken, als columnist, of om subsidies te ontvangen voor auteurslezingen of congressen. Of wie dat niet rond krijgt, kan ook echt gaan werken.

Roberta Stevens, voorzitster van de American Library Association, zette de Amerikaanse bibliotheekcrisis in de verf: if they come after us, we need loud voices. Ze beklemtoonde het belang van grassroot advocacy, het creëren van lokaal politiek en financieel draagvlak via tevreden klanten.

Een doorleefd lokaal verhaal ontbrak vooralsnog op het innovatieplein van Bibliotheek.nl – een mooi vorm gegeven buffet van met innovatiegelden gesubsidieerde projecten. Veel aandacht ging naar een project aan de voorkant, de white label website en widgetstore die moet zorgen voor een gemeenschappelijke Nederlandse bibliotheek-webidentiteit. Jos De Beij en Erik Visser stelden de website van Deventer voor (Joomla – Bicat). Een andere pilot loopt in Haarlem (Bart CMS – Vubissmart). Bibliotheek.nl ontwikkelt dus zowel je website als de widgets om je website mee te vullen. Een eerste versie van de zoekomgeving, de Nederlandse Bibliotheekcatalogus (NBC), werd helaas enkel op de stand gepresenteerd en het was nog onduidelijk hoe die ingeplugd zou worden in de voorkant.

E-boeken zijn in Nederland hotter dan in Vlaanderen. Getuige de vele iPads en Samsung Galaxies op de eerste rijen in de zaal. Bibliotheek.nl focust volgens Michiel Laan eerst op e-boeken in het publiek domein en vraagt geduld voor onderhandelingen en uitrol tot midden 2012. Die voorzichtige aanpak is best te verdedigen nu NBD/Biblion’s e-Portal geen nieuwe boeken meer aangeleverd krijgt. E-boeken stonden ook al centraal bij jurist Christiaan Alberdingk Thijm (aka de Kazaa advocaat), die bibliotheken enigszins geruststelt: de angst van de content-industrie tegenover bibliotheken is van alle tijden, zie Memoirs of the first forty-five years of the life of James Lackington (1792).

I am informed that when circulating libraries were first opened, the booksellers were much alarmed, and their rapid increase added to their fears, and led them to think that the sale of books would be much diminished by such libraries. But experience has proved that the sale of books, so sar from being diminished by them, has been greatly promoted, as from those repositories, many thousand families have been cheaply supplied with books, by which the taste for reading has become much more general, and thousands of books are purchased every year, by such as have first borrowed them at those libraries

Nog een uitschieter, zeker waard om verder in te duiken: Biebsearch, meer info ook te vinden op de blog van Essen2punt0. Een project dat de digitale bibliotheek inbakt in de elektronische leeromgeving van lagere en middelbare scholen en ook vanuit de fysieke bibliotheek boeken levert. Alle leerlingen worden automatisch lid van de bibliotheek als ze 20 euro inschrijvingsgeld per leerling ophoesten. Tja, dat zijn de gangbare bibliotheektarieven in Nederland.

Er zijn heel andere geldstromen en infrastructurele keuzes in Nederland en Vlaanderen, maar toch hebben we zoveel gemeen binnen dat kleine taalgebied. Een echte samenwerking mag toch niet lang meer uitblijven?

Live blogging over de Titanics en Dodo’s van de Bibliotheektweedaagse vind je bij Jan Klerk. Interviews en beeldmateriaal bij Jaap en Erik van This week in libraries. Chapeau voor de organisatie van het hele evenement!

Naast de bibliotheekverhalen over Bib.fm (zie eerdere blogpost) en MuziekwebLuister (streaming luisteren naar de volledige collectie van CDR binnen de muren van de bibliotheek), werd een verfrissende en aanvullende kijk gegeven vanuit de commerciële sector door Niels Aalberts en Gilles de Smit.

Die eerste blogt furieus op Eerste hulp bij plaatopnamen (EHPO) en gaat geen twitterdicussie uit de weg met de platenbonzen. Zijn centraal idee: de muziekindustrie biedt ons een ongesneden bruin brood voor een vaste prijs. Ze zouden het verschil moeten maken door alle muziek, overal, in gelijk welk formaat, direct en mobiel beluisterbaar in hoge kwaliteit, op een veilige manier aan te bieden en te delen met je vrienden. Ook maanzaadjes, sesamzaadjes en krentenbollen in de bakkerij zeg maar … of een premium service creëren waarvoor mensen bereid zijn te betalen.

Niels maakte ons ook attent op recente uitspraken van Europees commissaris Neelie Kroes die het auteursrecht opnieuw wil brengen naar waar het oorspronkelijk voor bedoeld is, een relatie tussen maker en ‘genieter’. Haar cassante speech met een uitgesproken verwijzing naar bibliotheken en Europeana vind je hier.

Gilles de Smit heeft een gat in de markt gevonden. Gedreven door de uitspraak van internetgoeroe Clay Shirky “curatorship comes up, when search stops working”, richtte hij met Vincent Reinders 22tracks op, een website op die 22 tracks van de allernieuwste muziek in 22 genres streamt. Met 22.000 luisteraars per dag en dit jaar al 24 miljoen streams gaat het best hard. Ook zijn boodschap: ga aan de slag. Pas bij een massa gebruikers, gingen de oprichters van 22tracks echt naar de rechthebbenden. Eerder hadden die geen oren naar het project.

22tracks overtuigde me niet helemaal met zijn op advertenties gebaseerde business model, maar heeft succesvol de stap naar iPhone gezet (app enkel met Nederlandse iTunes account verkrijgbaar) en heeft boeiende ideeën over het verder ‘lokaliseren’ van de muziek – een 22tracks voor elk land, zeg maar. 22tracks biedt exact een etalage zoals de bibliotheken ze zouden kunnen maken.

In de paneldiscussie achteraf stond de vraag centraal over de Nederlandse bibliotheken richting Spotify (populaire streaming dienst, nog niet beschikbaar in België) moeten kijken. Die discussie was al ingezet door Jeroen De Boer op de Bibliotheek 2.0 Ning. Volgens mij kan Spotify op dit moment geen duurzaam, kwalitatief en onafhankelijk platform bieden. Een Spotify korting via de Nederlandse bibliotheekpas? Lijkt me iets te makkelijk, wat is dan de meerwaarde van de bib behalve plat opportunisme? Je vindt nog meer stof tot discussie terug in mijn #hap5 presentatie.

Andere blogberichten over #hap5: Jeroen De Boer, Trijntje en Jan Klerk.

Alle Antwerpse en West-Vlaamse openbare bibliotheken die deel uitmaken van een provinciaal bibliotheeksysteem (PBS) erven een profiel van de provinciale zoekomgeving over, met een eigen header en een eigen URL van de vorm gemeente.bibliotheek.be. De kracht van schaalvergroting en samenwerking is zo groot dat op een klein jaar tijd tachtig bibliotheken beschikken over een gloednieuwe zoekmachine met hun eigen catalogus verrijkt met Open Vlacc en andere bronnen uit http://zoeken.bibliotheek.be.

Wat zijn kort de belangrijkste technische bouwstenen van Bibliotheekportalen vandaag?

• Harvester: alle bibliografische data en exemplaarinformatie worden geoogst van het provinciaal systeem (PBS).
• Merger: de bibliografische data uit het PBS wordt vergeleken (gematcht) met de bibliografische data uit Open Vlacc. De data die worden teruggevonden in Open Vlacc worden als uitgangspunt (master) gebruikt en potentieel verrijkt met data uit het PBS.
• Holding server: alle exemplaarinformatie van de materialen uit het PBS worden samengebracht en gekoppeld met locatiegegevens uit de bibliotheekadressen-databank zodat ze ook kunnen worden uitgezet op Google maps, bv. De ontdekking van de hemel, met de mogelijkheid het dichtsbijzijnde exemplaar op te zoeken. De service komt nog beschikbaar als widget, bv. de laatste van Kommil Foo.
• Indexer: alle bibliografische data en exemplaarinformatie worden fijnmazig geïndexeerd en ingedeeld zodat ze per bibliotheek opzoekbaar zijn, bv. http://bornem.bibliotheek.be.
• Webservice statusinformatie: de statusinformatie en plaatskenmerken worden realtime uit het PBS getoond, bv. Twee vrouwen.

Bovenstaande bouwstenen vereisen zowel aan de kant van het PBS als aan de kant van Bibliotheekportalen een aantal kritische services die op kleinere schaal veel moeilijker te realiseren zijn.

Bibliotheekportalen wordt in 2011 uitgebreid met de PBS-bibliotheken uit Vlaams-Brabant en Oost-Vlaanderen. De enorme kracht van het project zit hem in de mogelijkheid om geautomatiseerd het beste uit de verzamelde metadata naar boven te halen, (eindelijk) Vlaamse bibliotheekmaterialen te lokaliseren en in de toekomst op een efficiënte en coherente manier digitale collecties (zoals nu al gebeurt met DBNL, Mediargus persmappen en DigiLeen) en webservices (zoals nu al gebeurt met covers, LibraryThing, Last.fm) te implementeren bij PBS-bibliotheken. Bibliotheekportalen wordt een snelweg voor de digitale bibliotheek …

Voor meer informatie verwijs ik graag door naar twee presentaties van collega en projectleider Rosemie Callewaert: Bibliotheekportalen introductie en Bibliotheekportalen achter de schermen.

1. stream de muziek: muziek recht uit de browser, geen gedoe met installaties. En … alle muziek, zowel U2, The Beatles, Eels, K3, Bill Evans, Paul Hindemith, …

Het streamen van de muziek en het betalen van de rechten gebeurt door Aristo Music. Je kan tracks spelen, volledige albums en ‘Lijkt op …’-zoekresultaten. De gespeelde en te spelen nummers komen in de Speellijst.

2. integreer in de lokale bibliotheekcatalogus: voorbeluisteren ondersteunt de uitleen van fysieke cd’s en brengt Bib.fm in het gezichtsveld van de lokale bibliotheekklant.

De integratie in Aquabrowser is een huzarenstukje van JK FWD en kadert in het perspectief van integratie in Bibliotheekportalen, Bibnets centrale project om alle bibliotheken aangesloten op een provinciaal bibliotheeksysteem te voorzien van een zoekomgeving naar het model van http://zoeken.bibliotheek.be.

3. bied een aantrekkelijke etalage aan: zet je collectie zelf in de kijker.

De eenvoudige Drupal etalage ontwikkeld door Wieni zorgt ervoor dat bibliotheekmedewerkers cd’s en artiesten in de kijker kunnen zetten en vertaalt de koppeling van een Aquabrowser RSS-query en de Bibnet-coverserver in makkelijk aanpasbare coverflow. De slider onderaan met enkele parameters van Aristo Music (zie verder) is een spielerei.

4. maak thuisgebruik mogelijk met bibliotheeklogin: Bib.fm kent drie service designs:

• Bib.fm ongelimiteerd gebruiken op de luisterstations van de bib dankzij een IP-check en persistent cookie
• vrij op het internet eender welke 30s van een track beluisteren
• tien uur per maand luisteren naar volledige tracks op Bib.fm als je lid bent van de bibliotheek (in dit geval Lanaken).

De hele authenticatieproblematiek werd aangepakt door Libis via een set van webservices die onder meer terugkoppelt met een heel basic authenticatieservice van de lokale Vubissmart server van bibliotheek Lanaken.

5. zorg voor een meerwaarde: ontdekken door unieke metadata

De al uitstekende metadata (combinatie van CDR en Open Vlacc) en de Last.fm suggesties worden nog versterkt door de muzikale parameters die Aristo Music toekent aan elke track: genre, sfeer, tempo, bekendheid, land, taal, instrument, stem. Al deze parameters zijn bovendien gecombineerd in een ‘Lijkt op …’-algoritme in de speler.

De boodschappenlijst is nog niet helemaal afgewerkt. Zo werken we momenteel een achterstand klassieke muziek weg. En willen we op zoek naar de mening en het gedrag van gebruikers.

Uitbreiding naar andere bibliotheken ligt voor de hand, maar vraagt een aantal moedige beslissingen en samenwerkingen. Bovendien wordt de discussie over de unique selling proposition van de digitale muziekbibliotheek opeens erg concreet. Wordt ongetwijfeld vervolgd.

MICT maakte onderscheid tussen drie profielen:
- jongeren met een mediarijke slaapkamer: gsm, mobiele game console, mp3-speler / televisie, computer, game console beschikbaar op de eigen slaapkamer (vaker jongens, eerder bij beroeps- of technisch onderwijs)
- jongeren met een mediarijke omgeving: gsm, mobiele game console, mp3-speler / andere media in de huiskamer
- jongeren met een relatief beperkt mediabezit: gsm, mp3-speler / televisie, computer in de huiskamer (vaker meisjes, minder gaming)

Een paar bevindingen uit het volledige rapport:
- 97% heeft een gsm, gemiddeld 39,21 sms-jes per dag, gemiddeld 1176 sms-jes per maand, eerste gsm op 11,18 jaar, mobiel internet in de lift (dankzij gratis Netlog/Facebook-sessies van operatoren)
- jongeren gamet gemiddeld 1,5 uur per weekdag, jonger dan 14 jaar vooral mobiele game consoles: PSP voor jongens en Nintendo DS voor meisjes
- 97% heeft een computer thuis, 69% heeft een eigen computer, top gebruik is muziek, video en chatten
- favoriete websites zijn Youtube (993), Netlog (913), Facebook (889) en pas veel lager volgt Hotmail (360), verder volgen elektronische leeromgevingen en spelletjessites
- jongeren communiceren via een bepaalde technologie met een bepaalde doelgroep: telefoneren met (groot)ouders, sms-en met beste vriend(in)en, sociaalnetwerken/chatten met vrienden, e-mail wordt meest geassocieerd met leerkrachten, leiding jeugdbeweging of sportclub
- een waarschuwend vingertje aan het eind: Informatie opzoeken, selecteren en kritisch interpreteren of media strategisch inzetten in het dagelijkse leven: de ‘digital natives’ zijn helaas nog niet van alle markten thuis. Jongeren mogen dan wel vingervlug zijn op het internet of met hun gsm, media gebruiken maakt ook deel uit van een leerproces. [...] Er ligt dus zeker een weg vrij voor media-educatie.

Apenstaartjaren vervolgde met een aantal keuzesessies. Koen Denolf van marketingbureau Markee kwam traag op gang, maar zette de uitdagingen, gevaren en regels van virale marketing op een rij met massa’s voorbeelden. Hij benadrukte het belang van seeders (invloedrijke sociale netwerkers, lijsten op bv. Adhese) om je boodschap viraal te verspreiden. Daarvoor moet je boodschap wel een seeding hook hebben, een interessant technologisch, creatief of opiniërend ‘haakje’ dat je zaadje blogvoer maakt. Verder komen ook branded utilities meer en meer op, zoals de zonneradar.nl van het Nederlandse witbier Wieckse.

De kennismaking met Netlog in een andere sessie was louter functioneel gericht. Wie ‘donkere krochten’ en visionaire API’s zoals op Facebook zoekt, komt bedrogen uit. Zelfs de béta redesign van Netlog is stevig dichtgetimmerd. Je kan adverteren als brand vanaf 2500 euro en anders moet je je wenden tot groepen à la Facebook.

De dag werd afgesloten door Tom Palmaerts van Trendwolves. Waar blijven die trendwatchers het toch halen elke keer opnieuw? 2009 was het jaar van defriending, e-holiday en e-suicide, vanaf 2010 worden sociale netwerken echt geïmplementeerd in markten en sectoren. Kernwoorden daarbij zijn: mobile, inline, lokaal, augmented, real life, control, things, new economy en lifestyle. Online en offline lopen door elkaar, zoals de bakkerij die twittert dat de broodjes warm zijn, sociale netwerken komen van pas in het pashokje via Just Bought It en jongeren zien het internet enkel nog via het schermpje van hun mobieltje, dus via hun sociaal netwerk. Facebook of Netlog down = ‘t internet is kapot.

- de Vereniging Openbare Bibliotheken (VOB) (medewerkers) = de brancheorganisatie voor openbare bibliotheken in Nederland. Deze organisatie was vroeger allesomvattend, en wordt nu afgesplitst van twee onderstaande organisaties die meer onder toezicht staan van het Rijk. In Vlaanderen leunt de VOB in zijn functie van belangenvereniging nog het meest aan bij de Vlaamse Vereniging voor Bibliotheek, Archief en Documentatie (VVBAD), hoewel VVBAD meer partijen bedient (alle bibliotheken, archieven en documentatiecentra) en ‘historisch’ minder gewicht heeft. Er is in Nederland ook nog zoiets als de Nederlandse Vereniging voor Beroepsbeoefenaren in de Bibliotheek-, informatie- en kennissector (NVB) die een belangenvereniging is van bibliotheekmedewerkers.

- het Sectorinstituut Openbare Bibliotheken (SIOB) (medewerkers) = in opdracht van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) coördineert het Sectorinstituut alle plannen die erop gericht zijn de bibliotheeksector te vernieuwen en te versterken. Voorbeelden van andere culturele Sectorinstituten zijn bijvoorbeeld: Muziekcentrum Nederland, Erfgoed Nederland, …. SIOB komt in dit lijstje vrij goed overeen met LOCUS, het Vlaamse steunpunt voor lokaal cultuurbeleid (een fusie tussen het vroegere Vlaams Centrum voor Openbare Bibliotheken (VCOB) en Cultuur Lokaal) – een concept dat de Nederlandse wetgever niet kent. Naast openbare bibliotheken, bedient LOCUS immers ook cultuurcentra en gemeenschapscentra.

- de Stichting Bibliotheek.nl (medewerkers) = draagt bij aan de uitbreiding en het beheer van de landelijke digitale bibliotheek, in opdracht van de gezamelijke bibliotheken. De taken van Bibliotheek.nl komen dus goed overeen met die van Bibnet (een ‘digitale’ deel van het vroegere VCOB).

- ook de Koninklijke Bibliotheek van Nederland speelt een belangrijke rol in de op stapel staande digitale projecten. Een sleutelrol in de openbare bibliotheeksector die veel minder voor de hand ligt voor de Koninklijke Bibliotheek van België, een van de weinige federale wetenschappelijke instellingen die ons land (hoelang nog?) rijk is. In Nederland werken de wetenschappelijke bibliotheken en openbare bibliotheken ook formeler samen, onder meer door de complementaire werking van de Plusbibliotheken (vroegere WSF-bibliotheken: openbare bibliotheken met een ‘wetenschappelijke steunpuntfunctie’) met de universitaire en Koninklijke bibliothe(e)k(en) (UKB). Plusbibliotheken, UKB en VOB werken samen in het ambitieuze consortium Gemeenschappelijke Informatie-infrastrtuctuur (GII).

Onder het landelijke niveau beschikt Nederland over een aantal provinciale service-organisaties, die vooral de basisbibliotheken facilitair ondersteunen. De concrete invulling van die taak durft per provincie te verschillen, net als hun namen: Biblionet Drenthe, Servicecentrum Flevolandse Bibliotheken, Bibliotheekservice Fryslan, Biblioservice Gelderland, Biblionet Groningen, Bibliotheekhuis Limburg, Cubiss (Noord-Brabant), Probiblio (Noord- en Zuid-Holland), Overijsselse Bibliotheekdienst, Bibliotheek Service Centrale Utrechtse Bibliotheken en de Zeeuwse Bibliotheek.

In Vlaanderen kennen de vijf provincies als taken een streekgerichte bibliotheekwerking en een provinciaal bibliotheeksysteem (PBS): Ovinob (Oost-Vlaanderen), Winob (West-Vlaanderen), Streekgericht Bibliotheekbeleid Vlaams-Brabant, Bibliotheeknet Limburg en Provinciaal BIbliotheekcentrum Antwerpen. Het gewest Brussel heeft een eigen Nederlandstalige bibliotheekorganisatie onder de hoede van de Vlaamse Gemeenschapscommissie: Bruno.

Aanvullingen of opmerkingen bij dit ‘over het muurtje kijken’ zijn bijzonder welkom in een reactie hieronder …

De oprichter van Wikipedia, Jimmy Wales, heeft zelf vragen bij de evolutie van zijn user-generated wiki naar een vrij strikte door een arbitration committee bewaakte encyclopedie (52’07): it’s easier to get quality with more people participating. [...] Instead of truth emerging by consensus, increasingly it has to be policed.

Sir Tim Berners-Lee, ‘uitvinder’ van het internet, ziet centrale controle groeien op het net (51’21). In sommige landen grijpen de grote brands als Google, Facebook, Apple en Microsoft de macht, in andere landen werpt de overheid zich op als regelaar. De hiërarchieën en elites op het web weerspiegelen meer en meer de maatschappijstructuren van de fysieke wereld.

Een van die structuren die op het internet aan belang lijkt te winnen – en die amper aan bod komen in dit Amerikaans-Britse verhaal, zijn landsgrenzen. Het world wide web wordt met de dag territorialer, en kleinere markten worden daar de dupe van. Grote ‘gratis’ succesvoorbeelden zoals Last.fm, Pandora, Lala.com, Hulu, Google Books, … richten zich enkel op de VS of landen met een advertentiemarkt die groot genoeg is om auteursrechten te vergoeden.

Technologie, brands en auteursrechten worden de nieuwe gatekeepers. In landen of culturen die de webmonopolies marginaal vinden, is het mee aan de overheid om online cultuurspreiding te doen via openbare instellingen als omroepen, musea, archieven of bibliotheken. Die zullen, paradoxaal genoeg, veel meer tegemoetkomen aan de vroegste idealen van het internet. In Nederland hebben ze het alvast begrepen, dat kan je lezen in het advies Netwerken van betekenis van de Raad voor Cultuur, p. 9 en volgende: ‘Cultuurbeleid is geen economisch beleid’.