Staat van het boek 2011

Op 21 april 2011 werd de Staat van het boek georganiseerd, in De Singel in Antwerpen. De organisatie is in handen van het Boekenoverleg, bestaande uit o.a. Boek.be, Vlaams Fonds voor de Letteren, Bibnet, LOCUS, het Letterenhuis en Stichting Lezen.

Zoals verwacht kwamen er veel welbespraakte, twittervriendelijke slogans uit het debat over auteursrechten en businessmodellen van media op het internet. En dat overgoten met het digibete Algemeen Nederlands van presentatrice Betty Mellaerts. Ik haal er de meest gesmaakte quotes uit:

Jurist Hans Bousie van een van de grootste entertainment-advocatenbureau’s van Nederland:
* Wie het op het internet wil maken, wordt best zo groot mogelijk. Wie dat niet ziet zitten, blijf weg van het internet en wordt zo klein en specialistisch mogelijk.
* Ga niet boven op je auteursrecht zitten, mensen vinden je content toch illegaal. Het ergste is als je e-book niet illegaal wordt gedownload …
* Een recente studie van de Performing Rights Society for Music toont aan dat de totale omzet van de muziekindustrie niet is verminderd. Er is alleen een gigantische verschuiving van inkomsten tussen de recorded music industry en de live music industry.

Lees de rest van dit artikel »


Bibliotheektweedaagse in Maastricht (NL)

Eigenlijk waren er weer te weinig Vlaamse bibliotheekaficionados op de Bibliotheektweedaagse op 9 en 10 december van de Vereniging Openbare Bibliotheken, het Sectorinstituut en Bibliotheek.nl. Wel een heel legioen mondige Nederlandse bibliothecarissen die ondanks alles een feestje bouwden in La Bonbonnière. En bibliotheekdirecteuren met een strikje die dansen op Rage Against The Machine. Een dubbel gevoel overheerste dan ook in de tweets van b2d10.

Roberta Stevens, voorzitster van de American Library Association, zette de Amerikaanse bibliotheekcrisis in de verf: if they come after us, we need loud voices. Ze beklemtoonde het belang van grassroot advocacy, het creëren van lokaal politiek en financieel draagvlak via tevreden klanten.

Een doorleefd lokaal verhaal ontbrak vooralsnog op het innovatieplein van Bibliotheek.nl – een mooi vorm gegeven buffet van met innovatiegelden gesubsidieerde projecten. Veel aandacht ging naar een project aan de voorkant, de white label website en widgetstore die moet zorgen voor een gemeenschappelijke Nederlandse bibliotheek-webidentiteit. Jos De Beij en Erik Visser stelden de website van Deventer voor (JoomlaBicat). Een andere pilot loopt in Haarlem (Bart CMSVubissmart). Bibliotheek.nl ontwikkelt dus zowel je website als de widgets om je website mee te vullen. Een eerste versie van de zoekomgeving, de Nederlandse Bibliotheekcatalogus (NBC), werd helaas enkel op de stand gepresenteerd en het was nog onduidelijk hoe die ingeplugd zou worden in de voorkant.

E-boeken zijn in Nederland hotter dan in Vlaanderen. Getuige de vele iPads en Samsung Galaxies op de eerste rijen in de zaal. Bibliotheek.nl focust volgens Michiel Laan eerst op e-boeken in het publiek domein en vraagt geduld voor onderhandelingen en uitrol tot midden 2012. Die voorzichtige aanpak is best te verdedigen nu NBD/Biblion’s e-Portal geen nieuwe boeken meer aangeleverd krijgt. E-boeken stonden ook al centraal bij jurist Christiaan Alberdingk Thijm (aka de Kazaa advocaat), die bibliotheken enigszins geruststelt: de angst van de content-industrie tegenover bibliotheken is van alle tijden, zie Memoirs of the first forty-five years of the life of James Lackington (1792).

I am informed that when circulating libraries were first opened, the booksellers were much alarmed, and their rapid increase added to their fears, and led them to think that the sale of books would be much diminished by such libraries. But experience has proved that the sale of books, so sar from being diminished by them, has been greatly promoted, as from those repositories, many thousand families have been cheaply supplied with books, by which the taste for reading has become much more general, and thousands of books are purchased every year, by such as have first borrowed them at those libraries

Nog een uitschieter, zeker waard om verder in te duiken: Biebsearch, meer info ook te vinden op de blog van Essen2punt0. Een project dat de digitale bibliotheek inbakt in de elektronische leeromgeving van lagere en middelbare scholen en ook vanuit de fysieke bibliotheek boeken levert. Alle leerlingen worden automatisch lid van de bibliotheek als ze 20 euro inschrijvingsgeld per leerling ophoesten. Tja, dat zijn de gangbare bibliotheektarieven in Nederland.

Er zijn heel andere geldstromen en infrastructurele keuzes in Nederland en Vlaanderen, maar toch hebben we zoveel gemeen binnen dat kleine taalgebied. Een echte samenwerking mag toch niet lang meer uitblijven?

Live blogging over de Titanics en Dodo’s van de Bibliotheektweedaagse vind je bij Jan Klerk. Interviews en beeldmateriaal bij Jaap en Erik van This week in libraries. Chapeau voor de organisatie van het hele evenement!


Bib.fm: luisterend ontdekken

We werken bij Bibnet al een tijdje achter de schermen aan een opvolger voor DigiLeen onder de projectnaam Bib.fm. De pilot in de bibliotheek van Lanaken is eindelijk live op http://lanaken.bib.fm. Wat stond er op ons boodschappenlijstje?

1. stream de muziek: muziek recht uit de browser, geen gedoe met installaties. En … alle muziek, zowel U2, The Beatles, Eels, K3, Bill Evans, Paul Hindemith, …

Het streamen van de muziek en het betalen van de rechten gebeurt door Aristo Music. Je kan tracks spelen, volledige albums en ‘Lijkt op …’-zoekresultaten. De gespeelde en te spelen nummers komen in de Speellijst.

2. integreer in de lokale bibliotheekcatalogus: voorbeluisteren ondersteunt de uitleen van fysieke cd’s en brengt Bib.fm in het gezichtsveld van de lokale bibliotheekklant.

De integratie in Aquabrowser is een huzarenstukje van JK FWD en kadert in het perspectief van integratie in Bibliotheekportalen, Bibnets centrale project om alle bibliotheken aangesloten op een provinciaal bibliotheeksysteem te voorzien van een zoekomgeving naar het model van http://zoeken.bibliotheek.be.

3. bied een aantrekkelijke etalage aan: zet je collectie zelf in de kijker.

De eenvoudige Drupal etalage ontwikkeld door Wieni zorgt ervoor dat bibliotheekmedewerkers cd’s en artiesten in de kijker kunnen zetten en vertaalt de koppeling van een Aquabrowser RSS-query en de Bibnet-coverserver in makkelijk aanpasbare coverflow. De slider onderaan met enkele parameters van Aristo Music (zie verder) is een spielerei.

4. maak thuisgebruik mogelijk met bibliotheeklogin: Bib.fm kent drie service designs:

  • Bib.fm ongelimiteerd gebruiken op de luisterstations van de bib dankzij een IP-check en persistent cookie
  • vrij op het internet eender welke 30s van een track beluisteren
  • tien uur per maand luisteren naar volledige tracks op Bib.fm als je lid bent van de bibliotheek (in dit geval Lanaken).

De hele authenticatieproblematiek werd aangepakt door Libis via een set van webservices die onder meer terugkoppelt met een heel basic authenticatieservice van de lokale Vubissmart server van bibliotheek Lanaken.

5. zorg voor een meerwaarde: ontdekken door unieke metadata

De al uitstekende metadata (combinatie van CDR en Open Vlacc) en de Last.fm suggesties worden nog versterkt door de muzikale parameters die Aristo Music toekent aan elke track: genre, sfeer, tempo, bekendheid, land, taal, instrument, stem. Al deze parameters zijn bovendien gecombineerd in een ‘Lijkt op …’-algoritme in de speler.

De boodschappenlijst is nog niet helemaal afgewerkt. Zo werken we momenteel een achterstand klassieke muziek weg. En willen we op zoek naar de mening en het gedrag van gebruikers.

Uitbreiding naar andere bibliotheken ligt voor de hand, maar vraagt een aantal moedige beslissingen en samenwerkingen. Bovendien wordt de discussie over de unique selling proposition van de digitale muziekbibliotheek opeens erg concreet. Wordt ongetwijfeld vervolgd.


Apestaartjaren 3

Apestaartjaren is een tweejaarlijkse studiedag van Jeugdwerknet en Graffiti Jeugddienst. Centraal staat telkens de publicatie van een onderzoek naar mediagebruik en mediabezit bij jongeren; het onderzoek 2010 werd geleid door de IBBT-onderzoeksgroep Media & ICT (MICT) van UGent, en bevroeg 1725 jongeren uit 18 Oost-Vlaamse middelbare scholen.

MICT maakte onderscheid tussen drie profielen:
- jongeren met een mediarijke slaapkamer: gsm, mobiele game console, mp3-speler / televisie, computer, game console beschikbaar op de eigen slaapkamer (vaker jongens, eerder bij beroeps- of technisch onderwijs)
- jongeren met een mediarijke omgeving: gsm, mobiele game console, mp3-speler / andere media in de huiskamer
- jongeren met een relatief beperkt mediabezit: gsm, mp3-speler / televisie, computer in de huiskamer (vaker meisjes, minder gaming)

Een paar bevindingen uit het volledige rapport:
- 97% heeft een gsm, gemiddeld 39,21 sms-jes per dag, gemiddeld 1176 sms-jes per maand, eerste gsm op 11,18 jaar, mobiel internet in de lift (dankzij gratis Netlog/Facebook-sessies van operatoren)
- jongeren gamet gemiddeld 1,5 uur per weekdag, jonger dan 14 jaar vooral mobiele game consoles: PSP voor jongens en Nintendo DS voor meisjes
- 97% heeft een computer thuis, 69% heeft een eigen computer, top gebruik is muziek, video en chatten
- favoriete websites zijn Youtube (993), Netlog (913), Facebook (889) en pas veel lager volgt Hotmail (360), verder volgen elektronische leeromgevingen en spelletjessites
- jongeren communiceren via een bepaalde technologie met een bepaalde doelgroep: telefoneren met (groot)ouders, sms-en met beste vriend(in)en, sociaalnetwerken/chatten met vrienden, e-mail wordt meest geassocieerd met leerkrachten, leiding jeugdbeweging of sportclub
- een waarschuwend vingertje aan het eind: Informatie opzoeken, selecteren en kritisch interpreteren of media strategisch inzetten in het dagelijkse leven: de ‘digital natives’ zijn helaas nog niet van alle markten thuis. Jongeren mogen dan wel vingervlug zijn op het internet of met hun gsm, media gebruiken maakt ook deel uit van een leerproces. [...] Er ligt dus zeker een weg vrij voor media-educatie.

Apenstaartjaren vervolgde met een aantal keuzesessies. Koen Denolf van marketingbureau Markee kwam traag op gang, maar zette de uitdagingen, gevaren en regels van virale marketing op een rij met massa’s voorbeelden. Hij benadrukte het belang van seeders (invloedrijke sociale netwerkers, lijsten op bv. Adhese) om je boodschap viraal te verspreiden. Daarvoor moet je boodschap wel een seeding hook hebben, een interessant technologisch, creatief of opiniërend ‘haakje’ dat je zaadje blogvoer maakt. Verder komen ook branded utilities meer en meer op, zoals de zonneradar.nl van het Nederlandse witbier Wieckse.

De kennismaking met Netlog in een andere sessie was louter functioneel gericht. Wie ‘donkere krochten’ en visionaire API’s zoals op Facebook zoekt, komt bedrogen uit. Zelfs de béta redesign van Netlog is stevig dichtgetimmerd. Je kan adverteren als brand vanaf 2500 euro en anders moet je je wenden tot groepen à la Facebook.

De dag werd afgesloten door Tom Palmaerts van Trendwolves. Waar blijven die trendwatchers het toch halen elke keer opnieuw? 2009 was het jaar van defriending, e-holiday en e-suicide, vanaf 2010 worden sociale netwerken echt geïmplementeerd in markten en sectoren. Kernwoorden daarbij zijn: mobile, inline, lokaal, augmented, real life, control, things, new economy en lifestyle. Online en offline lopen door elkaar, zoals de bakkerij die twittert dat de broodjes warm zijn, sociale netwerken komen van pas in het pashokje via Just Bought It en jongeren zien het internet enkel nog via het schermpje van hun mobieltje, dus via hun sociaal netwerk. Facebook of Netlog down = ‘t internet is kapot.


Leen een ei van je buur: bibliotheekorganisaties in Nederland

Net zoals in Vlaanderen zijn er in Nederland heel wat landelijke en provinciale bibliotheekorganisaties aan de slag. Na een stevige reorganisatie op landelijk niveau – die niet toevallig een deel van de kaas heeft gehaald uit Vlaanderen, is het weer even wennen. Het landschap boven de Moerdijk zou er nu ongeveer zo moeten uitzien:

- de Vereniging Openbare Bibliotheken (VOB) (medewerkers) = de brancheorganisatie voor openbare bibliotheken in Nederland. Deze organisatie was vroeger allesomvattend, en wordt nu afgesplitst van twee onderstaande organisaties die meer onder toezicht staan van het Rijk. In Vlaanderen leunt de VOB in zijn functie van belangenvereniging nog het meest aan bij de Vlaamse Vereniging voor Bibliotheek, Archief en Documentatie (VVBAD), hoewel VVBAD meer partijen bedient (alle bibliotheken, archieven en documentatiecentra) en ‘historisch’ minder gewicht heeft. Er is in Nederland ook nog zoiets als de Nederlandse Vereniging voor Beroepsbeoefenaren in de Bibliotheek-, informatie- en kennissector (NVB) die een belangenvereniging is van bibliotheekmedewerkers.

- het Sectorinstituut Openbare Bibliotheken (SIOB) (medewerkers) = in opdracht van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) coördineert het Sectorinstituut alle plannen die erop gericht zijn de bibliotheeksector te vernieuwen en te versterken. Voorbeelden van andere culturele Sectorinstituten zijn bijvoorbeeld: Muziekcentrum Nederland, Erfgoed Nederland, . SIOB komt in dit lijstje vrij goed overeen met LOCUS, het Vlaamse steunpunt voor lokaal cultuurbeleid (een fusie tussen het vroegere Vlaams Centrum voor Openbare Bibliotheken (VCOB) en Cultuur Lokaal) – een concept dat de Nederlandse wetgever niet kent. Naast openbare bibliotheken, bedient LOCUS immers ook cultuurcentra en gemeenschapscentra.

- de Stichting Bibliotheek.nl (medewerkers) = draagt bij aan de uitbreiding en het beheer van de landelijke digitale bibliotheek, in opdracht van de gezamelijke bibliotheken. De taken van Bibliotheek.nl komen dus goed overeen met die van Bibnet (een ‘digitale’ deel van het vroegere VCOB).

- ook de Koninklijke Bibliotheek van Nederland speelt een belangrijke rol in de op stapel staande digitale projecten. Een sleutelrol in de openbare bibliotheeksector die veel minder voor de hand ligt voor de Koninklijke Bibliotheek van België, een van de weinige federale wetenschappelijke instellingen die ons land (hoelang nog?) rijk is. In Nederland werken de wetenschappelijke bibliotheken en openbare bibliotheken ook formeler samen, onder meer door de complementaire werking van de Plusbibliotheken (vroegere WSF-bibliotheken: openbare bibliotheken met een ‘wetenschappelijke steunpuntfunctie’) met de universitaire en Koninklijke bibliothe(e)k(en) (UKB). Plusbibliotheken, UKB en VOB werken samen in het ambitieuze consortium Gemeenschappelijke Informatie-infrastrtuctuur (GII).

Onder het landelijke niveau beschikt Nederland over een aantal provinciale service-organisaties, die vooral de basisbibliotheken facilitair ondersteunen. De concrete invulling van die taak durft per provincie te verschillen, net als hun namen: Biblionet Drenthe, Servicecentrum Flevolandse Bibliotheken, Bibliotheekservice Fryslan, Biblioservice Gelderland, Biblionet Groningen, Bibliotheekhuis Limburg, Cubiss (Noord-Brabant), Probiblio (Noord- en Zuid-Holland), Overijsselse Bibliotheekdienst, Bibliotheek Service Centrale Utrechtse Bibliotheken en de Zeeuwse Bibliotheek.

In Vlaanderen kennen de vijf provincies als taken een streekgerichte bibliotheekwerking en een provinciaal bibliotheeksysteem (PBS): Ovinob (Oost-Vlaanderen), Winob (West-Vlaanderen), Streekgericht Bibliotheekbeleid Vlaams-Brabant, Bibliotheeknet Limburg en Provinciaal BIbliotheekcentrum Antwerpen. Het gewest Brussel heeft een eigen Nederlandstalige bibliotheekorganisatie onder de hoede van de Vlaamse Gemeenschapscommissie: Bruno.

Aanvullingen of opmerkingen bij dit ‘over het muurtje kijken’ zijn bijzonder welkom in een reactie hieronder …


Virtual revolution: the great levelling?

Wie de eerste aflevering van de BBC-documentaire The Virtual Revolution heeft gemist, kan die herbekijken op de website van Canvas (met live twittercommentaar, blogposts, etc.). Tussen mooie plaatjes van Ghana, interessante interviews met webiconen, verrassend ook de krachtige stelling dat het democratiserende web – volgens de BBC onder invloed van hippie-idealen opgerichte – elitaire en hiërarchische trekjes begint te krijgen.

De oprichter van Wikipedia, Jimmy Wales, heeft zelf vragen bij de evolutie van zijn user-generated wiki naar een vrij strikte door een arbitration committee bewaakte encyclopedie (52’07): it’s easier to get quality with more people participating. [...] Instead of truth emerging by consensus, increasingly it has to be policed.

Sir Tim Berners-Lee, ‘uitvinder’ van het internet, ziet centrale controle groeien op het net (51’21). In sommige landen grijpen de grote brands als Google, Facebook, Apple en Microsoft de macht, in andere landen werpt de overheid zich op als regelaar. De hiërarchieën en elites op het web weerspiegelen meer en meer de maatschappijstructuren van de fysieke wereld.

Een van die structuren die op het internet aan belang lijkt te winnen – en die amper aan bod komen in dit Amerikaans-Britse verhaal, zijn landsgrenzen. Het world wide web wordt met de dag territorialer, en kleinere markten worden daar de dupe van. Grote ‘gratis’ succesvoorbeelden zoals Last.fm, Pandora, Lala.com, Hulu, Google Books, … richten zich enkel op de VS of landen met een advertentiemarkt die groot genoeg is om auteursrechten te vergoeden.

Technologie, brands en auteursrechten worden de nieuwe gatekeepers. In landen of culturen die de webmonopolies marginaal vinden, is het mee aan de overheid om online cultuurspreiding te doen via openbare instellingen als omroepen, musea, archieven of bibliotheken. Die zullen, paradoxaal genoeg, veel meer tegemoetkomen aan de vroegste idealen van het internet. In Nederland hebben ze het alvast begrepen, dat kan je lezen in het advies Netwerken van betekenis van de Raad voor Cultuur, p. 9 en volgende: ‘Cultuurbeleid is geen economisch beleid’.


Ugame Ulearn 2010

Ugame Ulearn 2010 The user experience had – nog meer dan vorig jaar – goede internationale sprekers op het programma. Het discours van die sprekers was groundbreaking voor het bibliotheek 2.0 verhaal in VS en velen waren dan ook benieuwd hoe hun denken de laatste drie jaren was geëvolueerd.

David Lee King gaf een vrij theoretische uiteenzetting over hoe je de fysieke ervaring van de bibliotheek ook online kan brengen. On- en offline zijn mekaars verlengstukken en kunnen succesvol zijn in de commerciële wereld, zoals bij American Girl en Harley Davidson. Bij het redesign van de website van Topeka Public Library let hij vooral op efficiënte touchpoints met de klanten – ‘fix the potholes in the road’. King gaf niet de indruk op de hoogte te zijn van best practices in andere bibliotheken.

Michael Edson had een sterk beleidsmatige insteek over de webstrategie van het Smithsonian Institute, het grootste museumcomplex ter wereld. Onder de slogan ‘vast, findable, shareable and free’ wil het museum online diensten cultiveren (i.p.v. bouwen). Dit organisch proces is te volgen op een wiki en gaat uit van vier use cases (museumbezoeker, leraar, ‘millenial’, amateurwetenschapper). Navraag bij Edson leerde dat de persona’s zijn gebaseerd zijn op doorgedreven internetbevraging en interne expertise.

Wat zich aankondigde als een saaie skypsessie, werd een bijzonder onderhoudende babbel. Gary Vaynerchuk, succesvol internetondernemer van o.a. Winelibrary.com en auteur van Crush it, investeerde veel tijd in goede content. Content is steeds goedkoper op het internet, maar die content op een doordachte en relevante manier aanbieden is de enige manier om iemands online aandacht te krijgen, en dus veel geld waard. Volgens hem moeten bibliotheken mediabedrijven worden die gepassioneerd bezig zijn met content.

Om de dag af te sluiten, beloofde Michael Stephens spektakel. De evangeliserende bibliotheek 2.0-guru uit Illinois bleef echter hangen bij esotherische plaatjes en dooddoeners. Een onderschatting van de lage landen of weinig evolutie in zijn verhaal?

Over het algemeen bleef vooral de indruk hangen dat het ‘post 23 dingen’-tijdperk in de VS nog niet goed in kaart is gebracht en dat de Amerikanen zich vooral bezighouden met zichzelf of met hun eigen bibliotheek – en een beetje DOK ;-). Misschien tijd voor een learning 3.0 waarbij men verder kijkt dan de lands- of taalgrenzen. Wat niet altijd evident is in internettijden – maar dat is voer voor een andere post.

Een gedetailleerder verslag is beschikbaar bij de blogger in residence, Jan Klerk.


Datavisualisatie of de nieuwe browse

Deze hadden jullie nog tegoed. Even terugkomen op het Top technologie trends panel op de voorbije VVBAD Informatie aan zee in september. Collega Peter De Keyser, Stefaan Froyman (WINOB), Saskia Scheltjens (Faculteit Letteren en Wijsbegeerte UGent), Patrick Vanhoucke (VGC Bruno) en ikzelf kregen anderhalf uur de aandacht van een bomvolle Delvauxzaal in het Casino van Oostende. Mijn twee trends: datavisualisaties en inside out. Over die laatste heb ik het in een volgende post.

De zoekbox kennen we onderhand. Maar kurkdroge zoekresultaten stimuleren niet altijd ontdekking. Find heeft browse wat in de verdrukking gebracht. Op Zoeken.bibliotheek.be trekt de eerste pagina met zoekresultaten 86% van de aandacht, de tweede 5%, de derde 2,5% en het gebruik van de volgende pagina’s wordt echt marginaal. Google countert dat probleem met Google Universal Search dat op een heel doordachte manier zoveel mogelijk informatie op de eerste pagina willen etaleren: insprongen met apart doorzoekbare ‘verticale’ zoekmachines in Google News, Images, Youtube, … laten op de Google page van Barack Obama meer informatie ‘opborrelen’ dan je zou vermoeden.

Als bibliotheken kunnen we nog even dromen van een universal search, maar we hebben wel ervaring met datavisualisatie, denk maar aan de klassieke ‘zoekbomen’. In onderstaande presentatie worden een aantal datavisualisatiemogelijkheden toegelicht.

Lees de rest van dit artikel »


A receipt for courtship

Vanuit een drang om ‘digitaal’ te willen zijn, ontvangt de bibliotheeksector aanbieders van digitale content met open armen. Die aanbieders blijken soms koele minnaars met een eenzijdig business model en weinig oog voor integratie. Hieronder een recept voor hoofse liefde tussen bibliotheek en contentleverancier:

1. leg technologisch de klemtoon op meetbaarheid, extreme gebruiksvriendelijkheid en optimale integratie in de EIGEN bibliotheekzoekomgeving
2. get the product right!: onderzoek de vraag en gebruiksbehoefte:
3. onderzoek experimentele win-win businessmodellen met de content-leverancier
4. zoek naar een efficiënt organisatiemodel voor samenaankoop
5. zet van bij het begin in op lokaal draagvlak en meerwaarde (bv. piloten, lokale content)

Onderstaande presentatie van op de Bibnet Denk-en Discussiedag over collectiebeleid biedt meer kader en denkvoer.


Volg

Ontvang elk nieuw bericht direct in je inbox.